عنوان کتاب: راهنمای اصول تجویز داروها با رویکرد داروهای روانپزشکی

 

نویسنده:

تی. پی. جی. ام. وردیه ، آر. اچ. هنینگ، اچ. وی. هوگرزیل و دی. ا. فرسله

مانی ان پاوولوری و فیلیپ جی جانیکاک

 

مترجم:


Dr Hamideh Jahangiri

MD., M.Sc., Department of Psychology, Payame Noor University, Tehran, Iran



 بخش اول : معرفی کتاب

کتاب راهنمای اصول تجویز داروها با رویکرد داروهای روانپزشکی  قسمت عمده این کتاب ترجمه كتاب

Guide to good prescribing A Practical Manual از انتشارات سازمان بهداشت جهاني (WHO) توسط نویسندگان تی. پی. جی. ام. وردیه ، آر. اچ. هنینگ، اچ. وی. هوگرزیل و دی. ا. فرسله در سال 2000 منتشر شده است و کتاب

Handbook of PsychoPHarmacotherapy A Life-Span Approach از انتشارات لیپینکات و ویلیامز توسط مانی ان. پاوولوری و فیلیپ جی جانیکاک است. کتاب حاضر در 13 فصل نوشته شده است.

 

بخش دوم : خلاصه ای از کتاب

قسمت عمده این کتاب ترجمه كتاب Guide to good prescribing  A Practical Manual از انتشارات سازمان بهداشت جهاني (WHO) وHandbook of PsychoPHarmacotherapy A Life-Span Approach  از انتشارات لیپینکات و ویلیامز است.

این کتاب شامل چهار بخش بوده، بخش اول شامل فصل اول، با عنوان روند درمان منطقی بر اساس مراحل و ترتیب انتخاب يك داروي مناسب است.

بخش دوم این کتاب شامل چهار فصل(دوم تا پنجم) است که به نحوه انتخاب داروي شخصي (P-drugs) می پردازد. فصل دوم در مورد مراحل انتخاب داروهای شخصی، فصل سوم در مورد نمونه ای از انتخاب داروهای شخصی، فصل چهارم در مورد راهکارهای انتخاب درست داروهاي شخصي، فصل پنجم در مورد داروهای شخصی و درمان شخصی است.

بخش سوم این کتاب شامل شش فصل(شش تا یازده) است که به درمان بیماران می پردازد. فصل ششم در مورد توصیف مشکل بیمار، فصل هفتم در مورد تعیین اهداف درمانی، فصل هشتم در مورد ارزیابی مناسب بودن داروهای انتخابی، فصل نهم در مورد اصول تجویز دارو و نوشتن نسخه، فصل دهم در مورد ارائه اطلاعات و دستورالعمل های روش مصرف و هشدارها، فصل یازدهم در مورد پیگیری و مانیتورینگ (قطع) درمان می باشد.

بخش چهار این کتاب شامل دو فصل (دوازده و سیزده) است که به دارو درمانی می پردازد. فصل دوازدهم در مورد دارو درمانی در گروه های خاص جمعیت، و فصل سیزدهم داروهای روانپزشکی( اعصاب و روان) می باشد.

چرا لازم است این کتاب را مطالعه کنید؟

پزشكاني كه اخيرا دوره پزشكي خود را به اتمام رسانده اند در آغاز طبابت خود متوجه مي شوند كه باور و نگرش شفاف و واضحی در مورد چگونگی نوشتن نسخه دارويي و يا ارائه اطلاعات لازم به بيماران خود را ندارند. علت اين است كه فارماكولوژي كه براي آنها در طول دوران تحصیلشان تدريس شده، بيشتر تئوري بوده تا اينكه جنبه عملي و كاربردي داشته باشد. محتويات کتاب های فارماكولوژي بر انديكاسيون و عوارض ناخواسته دارويي تاكيد دارد و در حقيقت با محوريت دارو نوشته شده اند. اما در معاینه بالينی بیماران عكس اين حالت اتفاق مي افتد و از تشخيص به دارو مي رسيم. همچنین بيماران از نظر جنس، سن، وزن، خصوصيات ژنتيكي و اجتماعي و ویزگی های فرهنگی با هم متفاوت هستند و همه اينها ممکن است درگزینه های درمان تاثیرگذار باشند و مي توانند درمان انتخابي ما را تحت تاثیر قرار دهند. بيماران نيز بايد در روند درمان خود مشاركت كامل داشته باشند و اطلاعات كاملي در مورد درمان به آنها داده شود كه همه اين موارد معمولا در دانشكده هاي پزشكي تدريس نمي شود. آموزش هاي باليني در طول دوران دانشجويي اغلب تاكيد و تمرکزشان بر تشخيص بیماری نسبت به مهارت هاي درماني است. همچنین گاهي اوقات از دانشجويان انتظار مي رود تا تنها شیوه تجویز اساتيدشان را کپی یا تقليد كنند و یا دستورالعمل های موجود جهت درمان های استاندارد را، بدون هیچ توضیحی به عنوان درمان های خاص انتخاب شده بپذیرند، بدون اينكه فكر كنند چرا آن داروي خاص برای این بیماری تجويز شده است. كتاب ها نيز ممكن است چندان كمكي در این زمینه نكنند. منابع و رفرنس هاي فارماكولوژي همه دارو محور هستند، و کتاب های درسی بالینی و و راهنماهاي درماني نيز  بيماري محور بوده، و با ارائه توصیه های درمانی درمان پيشنهادي را ارائه مي دهد که البته در این کتاب ها این موضوع به ندرت مورد بحث قرار می گیرد که چرا این نوع درمان خاص برای این بیماری انتخاب شده است. همچنین منابع مختلف ممکن است توصیه های ضد و نقیض درمانی ارائه دهند.

در نتیجه این رویکرد، دانشجویان اگرچه با آموزش فارماکولوژی دانش دارویی به دست آوردند، اما مهارت های تجربی آنها برای تجویز داروها ضعیف می باشد. در يك مطالعه نشان داده شد كه فارغ التحصيلان پزشكي تقريبا برای نيمي از بيماران داروي نامناسب انتخاب كردند، و یک سوم از نسخه ها را اشتباه نوشتند، و در دو سوم از موارد اطلاعات و دستورالعمل های مهمي را به بيمارانشان ندادند. بعضي دانشجويان ممكن است فكر كنند كه مهارت هاي تجویز آنها پس از اتمام دوره پزشكي بهبود مي يابد اما تحقيقات نشان می دهد كه مهارت تجویز پس از آغاز كار طبابت نيز بهبود نمي يابد.

عادات بد و نامناسب تجویز دارو می تواند سبب درمان غير موثر و پرخطر، و تشدید یا طولانی شدن بیماری فرد به همراه ایجاد ناراحتی و آسیب جسمی و روحی در بیمار شده، و در نهايت هزينه بالاتري را جهت درمان به بيماران تحميل كند.  با توجه به این نکته که افراد تازه فارغ التحصيل شده نيز براي طبابت و تجویز از پزشكان قبلي كه تجویز خوبي ندارند الگو مي گيرند، اين چرخه معيوب ( نسخه نویسی بد و نادرست) همچنان تكرار مي شود. تغییر عادات تجویز بسیار دشوار است. بنابراين آموزش درست، قبل از عادت به شیوه تجویز و نسخه نویسی نامناسب و غلط، دارای اهمیت بسیار است.

این کتاب در درجه اول براي دانشجويان پزشكي كه در حال ورود به بازار كار هستند طراحي شده و يك راهنماي مرحله به مرحله براي تجويز منطقي دارو همراه با ذکر نمونه های بسیار شفاف و مثال هاي كاربردي است. دانشجویان دوره های کارشناسی ارشد و سایر پزشکان نیز مي توانند به عنوان يك راهنماي مفيد از این کتاب به عنوان منبعی از ایده های جدید و شاید انگیزه ای برای تغییر در شیوه تجویزشان استفاده كنند. متن و محتوای اين كتاب بر اساس ده سال تجربه از تدريس در دوره دارو درمانی برای دانشجویان پزشکی در دانشکده پزشکی دانشگاه گرونینگن (هلند) نوشته شده است. همچنین محتویات این کتاب توسط تعداد زیادی از کارشناسان بین المللی در امر تدریس و آموزش دارو درمانی بررسی شده است و بیشتر در مدارس پزشکی در استرالیا، هند، اندونزی، نپال، هلند، نیجریه و ایالات متحده آمریکا آزمایش شده و مورد استقاده قرار گرفته است (به جعبه 1  نگاه کنید).

جعبه 1: آزمون در زمینه راهنمای خوب تجویز در هفت دانشگاه

تاثیر یک دوره کوتاه آموزش تعاملی در دارو درمانی، با استفاده از راهنمای تجویز خوب و مناسب، در یک مطالعه کنترل شده با 219 دانشجو در مقطع کارشناسی پزشکی در گرونینگن، کاتماندو، لاگوس، نیوکاسل، استرالیا، دهلی نو، سان فرانسیسکو و یوگیاکارتا اندازه گیری شد. تاثیر این دوره آموزشی توسط سه آزمون، که هر یک شامل سئوالات باز و ساختاری در مورد درمان دارویی درد است، با استفاده از نمونه های بیماران اندازه گیری شد. سه مرحله آزمون، یکی قبل از شروع دوره آموزشی، بعدی بلافاصله پس از دوره آموزشی، و آزمون سوم شش ماه بعد از دوره آموزشی انجام پذیرفت.

پس از اتمام این دوره، دانشجویان گروه آزمون به طور معنی داری (p<0.05)کنترل بهتری در رفع تمام مشکلات بیمار نسبت به گروه شاهد از خود نشان دادند. این کنترل تمام مشکلات قدیمی و جدید بیمار که در آزمون مورد بررسی قرار می گرفت را پوشش می دهد، و در همه موارد درمان شش مرحله حل مسئله معمول استفاده گردید. دانشجویان نه تنها یاد گرفتند که چگونه به حل مشکل بیمار مورد بحث، بپردازند (اثر حفظ)، بلکه آموختند که می توانند با بکار بردن این دانش به حل دیگر مشکلات بیماران نیز بپردازند (اثر انتقال). در تمام هفت دانشگاه هر دو اثر حفظ و انتقال حداقل به مدت شش ماه بعد از دوره آموزشی تمرین می شود.

این کتاب به منظور راهنمای تمرکز بر روند تجویز دارو تدوین شده است. این ابزار به شما یاد می دهد بطور مستقل و با اتکای به فکر خود و نه مانند بعضی افراد کورکورانه (کسانی که دنبال فکر افراد دیگر می روند و همان کار را بدون فکر انجام می دهند)، بتوانید برای بیماران خود درمان مناسب را انتخاب کنید. این برنامه همچنین افراد را قادر می سازد تا به درک علت اینکه چرا برخی از دستورالعمل ها ملی و یا برخی طبقه بندی ها به عنوان راهنمای درمان استاندارد انتخاب شده اند، و نیز به افراد می آموزد که چگونه باید از این دستورالعمل ها استفاده کنند. این کتاب راهنما می تواند برای مطالعه فردی، با استفاده از رویکرد سیستماتیک به شیوه مستقل، و یا به عنوان بخشی از یک دوره آموزشی رسمی مورد استفاده قرار گیرد.

 

بخش 1: روند درمان منطقی بر اساس مراحل و ترتیب انتخاب يك داروي مناسب

در بخش یک کتاب مقدمه اي در مورد مراحل انتخاب يك دارو جهت درمان بيماران بيان شده است. نخست بايد بطور دقيق مشكل بيمار را تعريف كرده (تشخيص) و سپس اهداف درماني مورد نظر را تعيين نمود و پس ازآن روش درماني كه موثر و بي ضرر بودن آن اثبات شده است، انتخاب گردد. پس از آن بايد درمان را شروع كنيد. برای مثال نسخه اي دقيق نوشته و به بيمار اطلاعات و دستورالعمل های لازم را بدهيد. پس از مدتي نتايج درمان را پيگيري كنيد. تنها پس از اين مرحله است كه خواهيد فهميد كه آيا درمان موفقيت آميز بوده است يا نه. اگر مشكل برطرف شد، درمان را مي توان قطع نمود. در غير اين صورت بايد تمام مراحل را مورد بررسي مجدد قرار دهيد. درمان مناسب و عقلانی نیاز به یک رویکرد منطقی و عقل سلیم دارد. پس از خواندن این فصل شما می دانید که تجویز یک دارو، بخشی از یک فرایند است که شامل بسیاری از اجزای دیگر، مانند تعیین اهداف درمانی خود، و نیز اطلاع رسانی به بیمار است.

 

بخش 2: انتخاب داروي شخصي (P-drugs)

این بخش توضیح می دهد که اصول انتخاب داروی شخصی و نحوه استفاده از آنها در عمل  چگونه است. این به شما می آموزد که چطور یک داروی آشنا و مناسب را جهت تجویز مرتب انتخاب کنید. در این فرایند انتخاب، شما باید کتاب فارماکولوژی، قاعده ملی و بین المللی در دسترس را به عنوان دستورالعمل های درمان کمکی در نظر بگیرید. بعد از اینکه دارو خود را از طریق انتخاب کردید، شما می دانید که چگونه به انتخاب یک دارو برای یک بیماری یا شکایت خاص بپردازید. در این بخش چگونگی انتخاب داروي شخصي (P-drugs) را می آموزید. این کتاب استفاده از داروهاي شخصي را پيشنهاد مي كند. داروهاي شخصي داروهايي هستند كه شما آنها را انتخاب كرده ايد تا به طور منظم تجويز كرده و ضمنا با نحوه تجویز و تاثیرات دارویی و عوارض آنها كاملا آشنا هستيد. اين داروها انتخاب اول شما براي بيماري هاي مختلف مي باشند. مفهوم داروي شخصي چيزي بيش از نام يك فرآورده دارويي است، و در واقع شامل شكل داروها، برنامه دارويي و مدت درمان نيز مي باشد. داروي شخصي در يك كشور با كشوري ديگر، و بين پزشكان مختلف با هم فرق مي كند. اين تفاوت در انتخاب داروها و تجویزها به علت تغيير در قيمت و میزان در دسترس بودن داروها با فارماكوپه هاي مختلف در كشورها و نیز فهرست داروهاي اساسي هر کشور، و همچنین فرهنگ دارويي هر کشور و بالاخص تفسير فردي هر پزشک از اطلاعات مرتبط با هر دارو است. با اين وجود، اصول اساسی بر اساس بیانیه های سازمان بهداشت جهانی در تمام دنيا معتبر و حاكم است. داروهاي شخصي اين امكان را فراهم می کنند تا از جستجوهاي تكراري براي انتخاب يك داروي خوب و مناسب در تجویز های معمول و روزانه دوري كنيد، همچنین زماني كه شما به طور منظم از داروهاي شخصي خود جهت درمان بیماران استفاده كرديد به طور كامل اثرات مثبت و عوارض آنها را فرا خواهيد گرفت و بيماران از اين حالت نفع خواهند برد. این قسمت اصول انتخاب دارو و نحوه تجویز داروها را توضیح می دهد.

 

بخش 3: درمان بیماران

این بخش کتاب به شما نشان می دهد که چگونه به درمان یک بیمار بپردازید. هر مرحله از این فرایند در فصل های جداگانه ای شرح داده شده است. نمونه های عملی نشان می دهند که چگونه برای انتخاب، تجویز و نظارت بر درمان، و چگونگی برقراری ارتباط موثر با بیماران خود اقدام نمایید.

 

بخش 4: دارو درمانی

این بخش از کتاب برای استفاده پزشکان بالینی، فلوها، دستیاران (رزیدنت ها) و دانشجویان پزشکی تدوین شده است تا اطلاعات داروهای روانپزشکی (اعصاب و روان) را به اختصار توضیح دهد. این بخش از کتاب تصمیم گیری در مورد نحوه انتخاب یک دارو برای یک اختلال یا نشانه را آموزش نمی دهد و انتخاب دارو به عهده پزشک مربوطه است و اطلاعات خاص در زمینه هر دارو فراهم شده است. این بخش حاوی اطلاعات مختصری در زمینه فواید و معایب داروها در مقایسه با مشابه آن نیز می باشد. همچنین، اطلاعاتی در زمینه دارو درمانی سوء مصرف مواد( اوپیویدها، الکل و سیگار ) نیز فراهم شده است.

تلاش بسیاری جهت به روز بودن این کتاب دارو شده است اما توصیه های سازمان غذا و دارو آمریکا FDA (Food and Drug Association)  در زمینه موارد و مقادیر تجویز می توانند به سرعت تغییر کرده و داروهای جدید دیگری نیز در دسترس قرار می گیرند. همچنین، در این کتاب احتیاط ها و موارد منع مصرف نیز ذکر شده اند. به طور خلاصه، اطلاعات در مورد عوارض جانبی، چگونگی تجویز طولانی مدت، چگونگی انتخاب دارو مشابه و احتیاط های ضروری ذکر شده است.

 

پیوست

این بخش شامل، یادآوری مختصری در مورد اصول پایه فارماکولوژی و فارماکوکینتیک، معرفی مرکز کنترل عوارض ناخواسته دارویی در ایران، فهرست اصطلاحات مربوط به اشکال دارویی، فهرست اصطلاحات مربوط به انواع بیماری ها و فهرست وضعیت های بالینی و علائم و نشانه های همراه می باشد.

 

نام داروها

کتبی که به دانشجویان پزشکی تدریس می شود با استفاده از نام ژنریک، نام بین المللی غیر اختصاصی داروها در سراسر  این کتاب راهنما استفاده می شود.

 

بخش سوم: معرفی نویسندگان

تی. پی. جی. ام. دی وریه، استاد فارماکولوژی در دپارتمان فارماکولوژی بالینی، دانشکاه آزاد آمستردام، هلند می باشد.

آر. اچ. هنینگ، استاد فارماکولوژی در دپارتمان فارماکولوژی بالینی، دانشگاه گرونینگن، هلند در مرکز همکاری با سازمان بهداشت جهانی برای آموزش دارو درمانی می باشد.

اچ. وی. هوگرزیل، دپارتمان داروهای اساسی و اصول درمان سازمان بهداشت جهانی.

دی. ا. فرسله، دپارتمان داروهای اساسی و اصول درمان سازمان بهداشت جهانی.

 

بخش چهارم: توضیحی درباره نشر کتاب به زبان فارسی

این کتاب توسط حمیده جهانگیری ترجمه شده است. لازم به توضیح است که ترجمه متون، همسان سازی متن و اصطلاحات فارسی بر عهده مترجم بوده است. باز بینی و مقابله متن ها قریب یک سال به طول انجامید و در مورد برخی از فصل ها با مشورت استاد محترم جناب آقای پروفسور هاراطون داویدیان چندین صفحه ترجمه مجدد گردید. در این کار، تاکید بر صحت ترجمه و روانی متن فارسی بوده است. از استاد محترم جناب آقای پروفسور هاراطون داویدیان که متن فارسی کتاب را بطور عمده مطالعه و پیشنهادهای ارزنده ای ارائه داشته اند تشکر می کنم. کتاب از سوی انتشارات البرزفردانش منتشر شده است.

 ناشر: انتشارات البرزفر دانش

شابک:۰-۱۹۶-۲۰۲-۶۰۰-۹۷۸